Zusters nemen afscheid van het Ursulinenklooster

Binnenkort nemen de laatste zusters Ursulinen afscheid van het klooster in de Brugstraat. Daarmee verdwijnt niet alleen het klooster uit Heusden na ruim 172 jaar, het betekent ook de sluiting van het laatste Ursulinenklooster in Limburg. Maar de drie laatste zusters blijven in Heusden, ze verhuizen naar woonzorgcentrum Hof ter Bloemen en zullen zeker nog te zien zijn in Heusden-Dorp.

Zusters Kristien, Maria en Annie ontvangen ons gastvrij in hun klooster. Zuster Maria verblijft sinds kort in Hof ter Bloemen maar kwam voor ons bezoek nog even terug. Zuster Dorothé verhuisde eerder al naar het woonzorgcentrum in Herk-de-Stad, waar ze familie in de buurt heeft. De zusters zijn allen de tachtig gepasseerd maar aan energie en vertelkunst hebben ze nog niets ingeboet. De drie zijn 60  jaar geleden na hun noviciaat in Diepenbeek samen met nog 2 andere zusters in Heusden terechtgekomen. Zuster Maria Elsen is geboren en getogen in Heusden, zuster Kristien Vanderfeesten kwam van Neerpelt en zuster Annie Vos is afkomstig van Zichen-Zussen-Bolder.

Tot 28 zusters

Eind de jaren zestig bereikte het klooster zijn maximale bezetting met 28 zusters. “Eigenlijk was het hier te klein voor zoveel zusters, we deelden zelfs een kamer met drie, met gordijnen als afscheiding. We hadden ook nog zusters in een huis in Berkenbos die zich daar met het onderwijs bezighielden. Onderwijs, dat was de belangrijkste opdracht die we als Ursulinen meekregen”, vertelt zuster Kristien. 

De meeste zusters stonden dus in het onderwijs, enkele anderen hielden zich bezig met het huishouden, het secretariaat, boekhouding, … In de loop der jaren bouwden de zusters aan de Brugstraat de kleuterschool, de lagere en middelbare school uit. Tot 1973 was er ook een internaat waar maximaal 60 meisjes verbleven. “We hadden zelfs enkele kamers waarin kleine kinderen logeerden, van ouders die tijdens de week met twee gingen werken. Sommigen haalden hun kind op zaterdag op en brachten het zondagavond weer terug.”

Buitenlandse meisjes

Wat nu veel mensen niet meer weten is dat vroeger in  het pensionaat  - opgericht in 1893 - ook meisjes uit onder meer Engeland en de Verenigde Staten verbleven. Die bleven dan het hele jaar om hier te studeren, talen, muziek en etiquette te leren. Ze waren van welgestelde ouders en met hun bijdrage  konden de zusters het onderwijs organiseren, of meisjes opvangen wiens ouders de rekening niet altijd konden betalen. “Er was toen zelfs een aparte ‘Engelse’ slaapzaal’”, weten de zusters uit de geschiedenis. Daarom verbleven er in die tijd ook zusters uit Ierland, Engeland en Duitsland. In 1973 werd een deel van de gebouwen onteigend en gesloopt voor de verbreding van de Brugstraat. Toen is ook het pensionaat stopgezet, een deel van het klooster werd een nieuwbouw.

Dactylolessen

Zuster Maria hield zich onder meer bezig met het internaat, ze deed secretariaatswerk, en nu nog altijd kunnen duizenden leerlingen ‘blind typen’ dankzij haar dactylolessen tijdens de pauzes en na de schooluren. Ze werkte  ook in de drukkerij van de school. “Dat was oorspronkelijk nog allemaal met de hand te bedienen. Pas later is het werk wat makkelijker geworden door de automatisering”, weet ze.

Buschauffeur

Zuster Annie deed onder meer de boekhouding, maar ze is vooral gekend als buschauffeur. “Ik heb eigenlijk nooit rijlessen gehad, zo was dat in die tijd. Maar eerst waren er leerlingen uit Koersel voor wie het te ver was om met de fiets te komen. Die ging ik dan halen met een busje met een 16-tal plaatsen. Later werd dat één voor 24 en nog later één waar wel 60 leerlingen in konden. Ik had uiteindelijk een hele rit langs de buurgemeenten. Maar er waren beperkingen, je mocht in die tijd niet passeren bij andere scholen om leerlingen te halen en ook niet op plaatsen waar De Lijn kwam. In de winter had ik een schop en juten zakken in de bus liggen omdat ze al eens vastreed in de sneeuw, en soms bij  dichte mist was het rijden met het hoofd door het raampje.  En overdag moesten de leerlingen naar de zwemles gebracht worden. Ik heb heel veel kilometers gereden, 40 jaar lang.”

De deuren open

Vanaf de ’80 is het aantal kloosterzusters systematisch verminderd. Tegelijk was het klooster in Heusden het eerste van de Ursulinen dat de deuren opengooide. “Daarvoor kwamen we niet buiten, we kenden zelfs de zusters van de andere kloosters niet. We waren immers allemaal zelfstandige kloosters. Maar onder impuls van zuster Bernarda zijn de deuren hier opengegaan. Zo werden we ook actief in de parochie, denk maar aan de kleuter- en kindercatechese, kindervieringen, communie rondbrengen bij zieken, .. “ vertellen ze. Het is ook een traditie dat de parochiepriesters komen eten in het klooster. Vroeger zaten de pastoor en kapelaans dan in een aparte ruimte. “Maar op een keer kwam één van de kapelaans met zijn soep in de hand naar onze eetruimte, we kunnen hier toch ook komen bij zitten, vond hij. En dat hebben we vanaf toen ook gedaan.” 

Zuster Kristien was tot 1999 directrice van de school, in 1998 werd ze overste van het klooster in Heusden en in 2001 werd ze verkozen tot algemeen overste van de zusters Ursulinen van Hasselt, dat is ze gebleven tot 2018. In die periode heeft ze de andere kloosters van meer openheid en samenwerking overtuigd. In 2004 zijn de Ursulinenkloosters dan ook samengegaan.

Gebedsruimte

Terwijl hun aantal de voorbije jaren systematisch verminderde, houden de zusters een aantal tradities in stand. Voor hun dagelijks gebed trekken ze naar de mooie, moderne gebedsruimte. Ze hebben ook nog een prachtige kapel met een bijzonder akoestiek, maar die is nu te groot geworden. De oudere delen van het klooster vallen ook stilaan ten prooi aan de tand des tijds, maar de ruimtes die ze in gebruik hebben liggen er piekfijn bij. En ook al vinden ze zelf dat de tuin betere tijden heeft gekend, het is nog altijd een mooie oase van rust op een steenworp van het voorbijrazende verkeer.

Afscheid

Toch komt nu het moment dichtbij dat de laatste zusters het Ursulinenklooster verlaten. Dan wordt een geschiedenis van 172 jaar afgesloten, een periode waarin ze hun onuitwisbare stempel drukten op het onderwijs en de laatste decennia het parochieleven mee gestalte gaven. Wat met het gebouw en de tuin zal gebeuren, moet later nog beslist worden, in samenspraak met het bisdom. Maar feit is wel dat de laatste drie zusters in Heusden blijven. In tegenstelling tot heel wat van hun voorgangsters gaan ze niet naar het rusthuis in Herk-de-Stad. Zoals ze de  voorbije 60 jaar in Heusden zaten, zo zit Heusden ook in hen.91106